FB *6 TRZY WINA

SKARPETA ŚWIĘTEGO MIKOŁAJA

Pamiętam maturę i uroczystą przysięgę: Nigdy więcej! Od dzisiaj żadnych dat, żadnych królów, bitew i wojen! Jeżeli historia, to "Egipcjanin Sinuhe", "Rzeźnia Numer Pięć" lub coś w tym rodzaju. I bym nie sięgnęła po prezentowaną dzisiaj lekturę, bo to historyczna książka-cegła, duża i pękata od archiwalnych faktów i dat, przy tym napisana przez zdeklarowanego, wierzącego w Boga chrześcijanina, gdyby mi jej nie przyniósł Święty Mikołaj. Ale przyniósł i sięgnęłam.

Tekst książki dowodzi wielu ciekawych tez, na przykład takiej, że katolicyzm nie mógłby się rozrosnąć, gdyby nie upadek kultury antycznej i zanik umiejętności czytania Biblii, bo kiedy słowo zostaje zastąpione przez obrzędowość, otwierają się okienka dla kontroli i przemocy. Książka dowodzi również, że katolicyzm by nie przetrwał, gdyby władcy nie zaprosili do swoich państw kościelnej Inkwizycji.

  Katolicyzm jest religią wymarzoną do tworzenia "sojuszy tronu z ołtarzem", gdyż jej ideą jest krzewienie  posłuszeństwa jako cnoty najwyższej; bronią zaś - umiejętność budowania lęku przed karą za brak posłuszeństwa. Posłuszeństwo i straszenie wiecznym potępieniem. Znamy to, znamy, nie tylko z religii, kto czytał Biblię, ten wie najlepiej. Tyle że w tym miejscu związki katolicyzmu ze Świętą Księgą znacząco się rozluźniają.

Dla takiego laika jak ja, Inkwizycja - to palone na stosach, ku uciesze gawiedzi, dziewczyny z ludu, oskarżone o czary. Tymczasem Święty Urząd nie interesował się plebsem.Niższe warstwy społeczne miały obowiązek uczestniczyć czynnie w obrzędach i sakramentach, ale w dni powszednie, między pańszczyzną a dziesięciną, mogły sobie wierzyć, w co chciały. Starzy bogowie, duchy nieczyste, strzygi i inne pogańskie zjawy mogły miotać nimi bezkarnie po kątach ich kurnych chat. 

Ale gdy komuś z możnych tamtego świata zdarzyło się zapomnieć i zjeść w piątek boczek z cebulą? Auć! Niewierny miał już "z górki": więzienie, konfiskata mienia, autodafe (publiczne wyznanie win) wypędzenie, niekiedy stos. Dominikanie, czyli Psy Pana, czyli Inkwizytorzy, mieli doskonały węch i wyćwiczoną umiejętność tropienia bezbożników. I dużo miejsca, za murami klasztorów, na gromadzenie odebranych heretykom dóbr. 

Po co Inkwizytorom tyle majątku, tyle ziemi, złota, sreber i łyżek z brylantami? A po co współczesnym biskupom takie wystawne, kipiące od złota pałace? 

W odpowiedzi przepiszę kilka danych z książki: "Kosztorys autodafe, które odbyło się 29 marca 1655 roku w Kordobie: Na krzesła, poduszki i baldachimy dla "panów inkwizytorów" wydano 273 326 maravedii, za pozłocenie ich lasek zapłacono 100 606. Drzewo potrzebne do spalenia heretyków kupiono za 1 020 maravedii." Pomyślałam sobie, że tkacze baldachimów i złotnicy od lasek poczynili tego dnia poważny krok na drodze do herezji. Wszak niejeden możny biskup, czy nieostrożny Inkwizytor, już przetarli ten szlak.

Autor dowodzi, że Inkwizycja upadła, gdy skończyli się bogacze, których można było nawracać. Ponadto wracała umiejętność czytania. A wraz z Guttenbergiem i jego drukiem, przyszło największe zagrożenie dla Kościoła Katolickiego: na czarnym rynku pojawiła się Biblia.

Książka jest gruba, wątków ma wiele. Dołączam zdjęcie okładki i strony, z której pochodzi cytat. Lektura zajęła mi tydzień. Życzę Państwu powodzenia.

 Pozostanę przy wątku ekonomicznym (z ekonomii zawsze byłam równie mocna, jak z historii).

 

Autor dowodzi, że Inkwizycja zaczęła upadać, gdy skończyli się możni ze s

 

Albo do czego mogą doprowadzić sojusze tronu z ołtarzem.

Inkwizycja kwitła, dopóki byli dostępni 

 

 

NATRĘCTWA

mogłabym zostać badaczką mumii
bezszelestnie krążyć z cieniutką pęsetą
odchylać suche włókna doczesne szczątki
nieśmiertelnych którzy wprawdzie
wyglądają jak martwi jednak
nie obracają się w proch. mogłabym
badać jak żyli co budowali
czy kogoś płodzili kiedy tracili oddech
i umierali - tylko na jakiś czas

myślę o mumiach obserwując muchę
która natrętnie obija się o mnie
to może być ta sama która przez jakiś czas
bez oznak życia leżała obok cukru na półce
jednak mając tylko starzejące się śmiertelne ciało
niczego nie można być pewnym

 

 

Mogłabym zostać badaczką mumii. Krążyć bezszelestnie z cieniutką pęsetą, odchylać suche włókna, prześwietlać doczesne szczątki nieśmiertelnych. Odkrywać jak żyli, co jedli, pili, co budowali, kogo płodzili, kiedy tracili oddech, zapadali w śpiączkę. Potem umierali - tylko na jakiś czas. Teraz wprawdzie wyglądają jak martwi, ale nie obracają się w proch.

Myślę o mumiach obserwując muchę, która, bzycząc, natrętnie obija się o mnie. To może być ta sama, która przez jakiś czas, bez jakichkolwiek oznak życia, leżała obok cukru na półce. Jednak mając tylko starzejące się, śmiertelne ciało, niczego nie można być pewnym.

IDEOLOGIA. Z TROSKI

Jest niedziela. Mogłabym zapomnieć, że to dzień świąteczny, gdybym nie wyjrzała przez okno. Widzę parking pod kościołem, wypełniony po brzegi wypastowanymi limuzynami wiernych. To nie jest miejsce analogiczne do zapchanego parkingu pod supermarketem. To mała wieś, gdzie wszyscy się znają i od czasu do czasu dostaję czytelny sygnał, że moja nieobecność w tym miejscu i czasie nie pozostaje niezauważona.

Ręka mi się wyciąga do półki z książkami. Gniecie mnie, żeby coś napisać o "Ideologii" Jarockiej. Znane mi recenzje nie dotykają jądra tego, co mi się urodziło w trakcie czytania. Niestety, pożyczyłam książkę siostrze, więc trudno, będę pisać z pamięci. Najwyżej coś pokręcę, sorry.

Co mam w pamięci? Zacznę od tego, co zwyczajne. To grupa trzech osób w średnim wieku, żyjąca "po bożemu": mąż, żona i opiekunka społeczna. Ich życie zagarnęła wszechobecna opresja: tradycja, patriarchat, odgrywanie narzuconych ról społecznych. W efekcie popadli w czarną dziurę, odrętwienie, marazm, chorobę. Nawet troska, którą sobie okazują, zdaje się być niczym więcej, jak realizacją wizji siebie jako miłosiernego Samarytanina.  Dużo tu opresyjnego uprzedmiotowienia, narzucania siebie, odpłaty, wzajemnego świadczenia sobie usług. Próżno szukać tu empatii czy prób zrozumienia, za to widać jak na dłoni bezużyteczność dobrych uczynków w drodze do przemiany życia na bardziej szczęśliwe. Egzystencja w zawężonej przez opresję, zakrzywionej perspektywie, nieuchronnie spycha bohaterów do jednoosobowego świata, w którym jedyne, co ich spotyka, to egocentryczna samotność.

Bohaterka nie chce takiej wegetacji, marzy o otwarciu dziury w brzuchu, za którą znajduje się szczęście. I chyba jej się to w końcu udaje, przynajmniej częściowo, bo skąd by się nagle wzięła ta trójka młodych ludzi, którzy mają przed sobą tylko jeden cel: Życie. 

Nie ma w nich ani grama troski, ani o przyszłość, ani o zaspokojenie elementarnych potrzeb. Nie oznacza to, że żyją w ascezie, że się głodzą, chłodzą i chodzą w łachmanach - wręcz przeciwnie: jedzą, piją, palą, kochają i uprawiają miłość. Świat nie jest dla nich łaskawy, próbuje ich pojmać, przechwycić, ale oni potrafią się wymykać na swoją łąkę z dębem, położoną gdzieś poza miejscem i czasem, gdzie dzieją się rzeczy sprzeczne z moim zdrowym rozsądkiem i doświadczeniem. Znaleźli przejście, a tym, co legitymuje ich pobyt w owym szczęśliwym miejscu, jest beztroska. Niespecjalnie przejmują się przyszłością, nie przywiązują też wielkiej wagi do swoich potrzeb. Jest w ich postawach afirmacja świata, także tego innego, z którego udaje im się czasami wyrywać. Jest zgoda na to, na co nie mają wpływu. Bycie ze sobą sprawia im radość, nawet w obliczu niepowodzeń i przeciwności, jakie niesie los, a ich zatroskanie o innych nie jest zakamuflowaną formą troski o siebie. W konsekwencji nie biorą na barki największego ciężaru: chęci kontroli nad tym, co ich spotyka, bądź może spotkać w przyszłości. Wobec braku potrzeby podporządkowania sobie świata - nie doświadczają frustracji oraz poczucia zagrożenia.

Może to głupio zabrzmi, ale w książce Jarockiej natknęłam się na coś świętego. Owo "coś" nie ma żadnego związku z tym, co w tej chwili rozgrywa się pod moim oknem: z parkingiem pod kościołem, wypełnionym po brzegi wypastowanymi limuzynami wiernych. Mam w związku z tym kilka pytań: Co to za otwór w brzuchu, przez który tak trudno jest się przecisnąć? Czyżby ucho igielne? Co to za piękne, wypełnione szczęściem i miłością miejsce, które każdy z nas ma w sobie, otwarte dla każdego, ale dostępne dla nielicznych; nie wymagające żadnych aktów religijnych, ani etycznych, a jedynie beztroski? Królestwo Boże? O czym, o kim Ty, Jarocka, piszesz? O Jezusie?

 

Nie dajmy sobie wyrwać opłatka z rąk! - apeluje abp Jędraszewski ze sceny Opery Krakowskiej, być może wystarczająco akustycznej dla ideologii chwalebnej ofiary na polu walki za Kościół i jego wierne Sługi.

Słowo "ofiara" nie wymknęło mi się przypadkowo. Na stronie internetowej naszej parafii znajduję ogłoszenie następującej treści: "Poświęcone Opłatki na stół wigilijny, można jeszcze nabyć w zakrystii w kwocie min. 20zł, która jest ofiarą na utrzymanie Organisty i Kościelnego w naszej parafii". Nie znam organisty, być może cienko przędzie, podobnie jak inni mieszkańcy naszej rozległej i rzekomo bogatej parafii. Jednak kościelny - pod względem biznesowym - chyba nie najgorzej sobie radzi. Niedawno montował mi rolety. Zdziwiłam się, nie wiedziałam, że to on jest tą lokalną firmą, w której złożyłam zamówienie. Usługa została wykonana profesjonalnie, rolety są O.K.

Nie mam dzisiaj za grosz czasu, mam uzasadnioną wątpliwość co do akustyki tego bloga, ale mnie korci, żeby wciągnąć przez łeb jakąś kieckę, najlepiej złotą a nie-skromną, przedrzeć się jakimś cudem na swoją prywatną scenę i wygłosić nieco odmienne przesłanie: Nie dajmy sobie wyrwać dwóch dych z portfela! 

A Iwonka zamówiła nam na święta trzy wina. No i git.

wino kobiety i śpiew.

 Pewien satrapa rodem z Peerelu
chciał zostać bardem. By być bliżej celu
zaśpiewał: Dziewczyno,
smakujesz jak wino!
I wypił do dna... „Czar Pegeeru".

 

 Ścieżki są puste, drzewa ciche. Jak daleko są ptaki, które odlatują, bo nie potrafią żywić się okruchami.

Oglądam ślady i wiem, że jest nas więcej nad wezbraną rzeką – ja, wąsaty jaszczur i kilka saren, które musiały ukryć się w pobliżu, bo pobiegły w stronę, gdzie zarośla się kończą, a dalej może być tylko obwodnica i świat, za którym nie gonią.

 

Walusiowa dożyła pięknego wieku, a kiedy umarła - w śródleśnej kolonii nie było już drugiej zamieszkałej chałupy i nikogo, kto mógłby ją wyprowadzić pod kapliczkę na rozstaje. Podobno za trumną szedł tylko ksiądz i syn - Starszy Walusiów, więc nie było też nikogo, kto mógłby się dziwić i pomstować, że wyrodny Młodszy nawet na pogrzeb nie przyjechał ze Śląska, skąd przysłał tylko jeden krótki list, w którym zawiadamiał, że nigdy nie powróci.

Szybka jest wybita i strzępy firanki falują łagodnie na wietrze, jakby je unosił od środka czyjś oddech albo dłoń. Wiem, że mogłabym bezkarnie ominąć kapliczkę, obejść studnię i zajrzeć przez okno do chałupy - Walusiowa umarła, Młodszy Walusiów nigdy nie powróci, a Starszy gnije w kryminale.

I chociaż jest jedynym żyjącym mieszkańcem tego miejsca - to jego obecność wyczuwam i boję się, jakbym miała spotkać ducha. Wyobrażam sobie jak siedzi skurczony, w żałobnym stroju, w pustej izbie, która nagle zrobiła się obszerna i zbędna - skubie chleb wprost z bochenka i je ruchami dziecka, które się pociesza. I nagle widzę go odmienionego, w chwili spowiedzi: siedzi prosto, naprzeciwko posterunkowego, z rozchylonymi udami i pomiętą czapką w dłoni.  Mówi cicho i powoli o tym jak zabił brata i utopił w gnojówce przy wielkim kamieniu, a smak prawdy jest świeży i słodki jak owoc, który nabrzmiewał i dojrzewał przez lata, i czekał tylko na starą Walusiową, żeby wymienić się z nią miejscem na ziemi.

Nikt tu nie czeka na Starszego Walusiów, bo komu by się chciało wytrwać w czekaniu, skoro nawet dom łamie się i kruszy, a haczyki i zapadki, które miały chronić i zachować - teraz są pordzewiałe i pogięte. Kto mógłby go przyjąć z całą prawdą spowiedzi, skoro nawet ten, który tkwi nad głową jak latarnia, jak wywiadowczy satelita  i nie pozwala się ukryć - i tak nigdy nie odkrywa wszystkiego.

 

 W przerwie między lekcjami a Radą Pedagogiczną)

Nie możesz im powiedzieć wszystkiego, co wiesz o miłości, w każdej linijce poświęconej miłości. Usuń się w cień, a wtedy oni poczują to, co ty czujesz, ponieważ czuli to zawsze. Nie możesz ich niczego nauczyć. Nie jesteś od nich piękniejszy. Ani mądrzejszy. Nie krzycz na nich. Nie wpychaj się na sucho. To jest błąd w sztuce miłości. Jeśli już pokazałeś zarys swoich narządów, dotrzymaj obietnicy. I pamiętaj, że ludzie nie potrzebują w łóżku akrobaty. Czego nam trzeba? Chcemy zbliżyć się do naturalnego mężczyzny, chcemy się zbliżyć do naturalnej kobiety. Nie udawaj uwielbianego pieśniarza z liczną rzeszą zwolenników, podążających za nim przez wzloty i upadki jego życia aż do tej chwili. Jesteś wśród ludzi. Więc bądź skromny. Wymawiaj słowa, podawaj dane, usuń się w cień. Bądź sobą.

To jest wewnętrzny pejzaż. To jest wewnątrz. Intymne. Szanuj intymność materiału.

 

 

Przyjechał piaszczystą, wyboistą drogą, którą odeszła artyleria, a za nią sezonowi robotnicy, którzy już nie mieli tu czego szukać po tym, jak pociski zrównały z ziemią hutę szkła księcia Golicyna. Podobno wśród ruin można było znaleźć szklane naczynia, ozdobione kwiatami i odporne na stłuczenie. Podobno kurz i pył były wszędzie - nad lasem, gdzie kopano torf do pieców, nad wydmami, skąd czerpano piasek, nad dachami porzuconych baraków i służbówek.

Janek przyjechał z grupą robotników drogowych, do ludzi i domów otwartych na ich przybycie. Z pewnością wydawał się kimś ważnym - zwracano się do niego „inżynierze".  Nigdy nie walczył na wojnie, więc mógł wydawać się też czysty, nie pobrudzony. A Józia była piękna, bujna, rozśpiewana, rozmodlona i skazana na wieczną samotność pośród pospolitych chłopskich synów.

Podobno spotkali się już pierwszego dnia, na majówce. Mogę sobie wyobrazić jak strumień kobiecych głosów spływa spod kapliczki, dźwięcznie toczy się po zboczach wydm i odbija się echem od hałd żużlu. Pamiętam piękny, chóralny śpiew Józi, Babci i pozostałych sióstr.

Janek nie śpiewał,  pamiętam, był cichy. A jednak w tamtych czasach zdołał kierować budową i pełnić nadzór nad grupą samotnych, trunkujących, mężczyzn.

Przemiana hałdy żużlu w czarną, pylistą drogę trwała kilka miesięcy. Robotnicy odeszli, ale Janek został, kupił gospodarstwo, poślubił Józię, został ojcem kilku synów i córek, żył długo i cicho, jakby w cieniu, aż w końcu umarł - jak wszyscy.

I to już koniec zwyczajnej historii i pewnie bym jej nie opisywała, gdyby nie to, co dzieje się z drogą Janka. Żużlowy pył, który kiedyś przy byle podmuchu wiatru wciskał się do płuc, brudził stopy, buty i końskie kopyta - gdzieś zniknął. Ale droga istnieje - jest twarda, gładka i odporna na wyboje. I lśni w słońcu miriadami dawniej niewidocznych, a teraz odkrytych, kolorowych, szklanych bryłek, na które miejscowi nie zwracają uwagi, bo pola i łąki w tej okolicy zawsze były pełne szkła.

 

 "cudzy mężczyźni śnią o obcych kobietach / cudze kobiety śnią o mężczyznach" - Dzie Wuszka.

ULOTKA

Kobieta ze snu snu nie wie o tym, że istnieje
tylko hipotetycznie. Z niebytu wyciąga kartkę, którą
zawsze nosi przy sobie, a tylko od czasu do czasu
przekłada z kieszeni do kieszeni. Papier
jest szary, jak worek po cemencie, okropnie
wyświechtany i zabazgrany dziecięcymi kulfonami.
Rachunek - głosi tytuł. Niżej lista
grzechów. Spisywanych przez lata,
gęsto, drobnym maczkiem, grzech obok grzechu,
a wszystkie ciężkie: nie uwierzyłam,
nie zaufałam, pożądałam, chciałam
kraść, cudzołożyć, chciałabym zabić. Mogłabym
przeczytać wszystko, do samego końca,
gdyby tylko zechciała niżej się pochylić, trochę mocniej
ugiąć plecy. Kobieta ze snu nie może
wiedzieć, że to, co zatrzymuje oddech, co
wprawia serce w popłoch, to tylko zły
sen. Gdyby mogła wybierać, wybrałaby jawę,
ale to jawa wybiera ją. O piątej Belinda puka w drzwi.
Przechadza się po sypialni, omija zimny jeszcze grzejnik,
wskakuje nam do łóżka i drze pazurami tę śliczną, zieloną
pościel, drukowaną w mech. Muszę wstać.
W kieszeni szlafroka znajduję wyświechtaną kartkę papieru.
To ulotka z naszego wiejskiego supermarketu
- spłowiała obietnica tanich świąt.

Kobieta z mojego snu nie wie o tym, że istnieje tylko hipotetycznie. Z niebytu wyciąga kartkę, którą zawsze nosi przy sobie i tylko od czasu do czasu przekłada z kieszeni do kieszeni. Papier jest szary, jak worek po cemencie, okropnie wyświechtany i zabazgrany trudnym do odczytania pismem. Rachunek - głosi tytuł. Niżej lista grzechów. Spisywana przez lata, gęsto, drobnym maczkiem, grzech obok grzechu, a wszystkie ciężkie. Nie uwierzyłam, nie zaufałam, pożądałam, chciałam kraść, cudzołożyć, chciałam zabić. Mogłaby przeczytać wszystko, do samego końca, gdyby tylko zechciała niżej się pochylić, trochę mocniej ugiąć plecy. Kobieta nie wie, że to, co zatrzymuje oddech i wprawia serce w popłoch, to tylko zły sen. Gdyby mogła wybierać, wybrałaby jawę, ale to jawa wybiera ją. O piątej Belinda puka w drzwi. Przechadza się po sypialni, omija zimny jeszcze grzejnik, wskakuje nam do łóżka i drze pazurami tę śliczną, zieloną pościel, drukowaną w mech. Muszę wstać. W kieszeni szlafroka znajduję wyświechtaną kartkę papieru. To ulotka z naszego wiejskiego supermarketu - zszarzała obietnica tanich świąt.

To zły sen, zatrzymujący oddech i wprawiający serce w popłoch.  musi wybrać ją. O piątej słyszę jak Belinda puka w drzwi.

Wsuwa rękę do kieszeni szlafroka, i wyjmuje poszarzałą kartkę papieru: ulotkę z wiejskiego supermarketu, obietnicę tanich zakupów.

 

Chciałabym móc napisać, że wybieram jawę, ale to ona mnie wybiera, kiedy o piątej nad ranem Belinda  puka w drzwi. Przechadza się po sypialni, omija zimny jeszcze grzejnik, wskakuje nam do łóżka i drze pazurami tę śliczną, zieloną pościel, drukowaną w mech.

 

udeptuje mi brzuch, masochistycznie ociera się wąsami o wysuniętą spod kołdry dłoń. Po chwili odwraca się ogonem i trzęsie mi nim przed nosem jak wkurzony skunks.

ŚNIŁA MI SIĘ WOJNA

POMNIK WOLNOŚCI

"Kmiecy synowie [...] mogli liczyć na szybką śmierć. Z pewnością nie na pamięć"- Ka Klakla, "Czerwony las"

Ze wszystkich mężczyzn w mojej rodzinie tylko  Dziadek Czesiek był na wojnie. Wojował krótko, zaledwie kilka dni. Wrócił do chałupy przygięty monstrualnym ciężarem przeżyć, w zasranych kalesonach, bez bagnetu. Bagnet został na placu boju, w brzuchu nieznanego chłopca, zapewne również kmiotka, żołnierzyka obcej armii. Uparte milczenie Dziadka o wojnie miało zapewne działać trochę  jak wybielacz, a trochę jak czas, w którym w końcu rozpuści się to wszystko.

Dziadka Cześka nie ma na czarno-białym zdjęciu, pośród dzielnych panów w eleganckich pelisach, prężących się pod świeżo odsłoniętym Pomnikiem Wolności w Hucie Gruszczyno. W drugim rzędzie stoi jego przyszły teść - mój pradziadek, również kmiot z kmiotów, ale pomazaniec Boży, który uniknął wojny. Dzięki szczęściu, ambicji i pracowitości udało mu się zdobyć pokaźny majątek oraz rękę miejscowej szlachcianki, mojej prababci Janiny.

Kamienny pomnik, otoczony betonowym murkiem, był dla nas, miejscowych, atrakcyjnym miejscem wszelkich harców i swawoli. Bonanza z Grudkoszczakami rozpili w jego cieniu niejedno wino patykiem pisane. Jerek i Stasiek włazili na sam szczyt i tłukli bosymi piętami o napis "Wolność". Po dziesiątkach prób, siniaków i otarć na skórze udało mi się wspiąć na kamienną tablicę, poświęconą pamięci poległych za Ojczyznę. 

Pomnik Wolności - mówiliśmy. Wolności? Tylko tyle? Proboszcz Patiopa, nieposkromiony malarz postaci wszystkich świętych, architekt krajobrazu i niewątpliwy spadkobierca kultu jednostki, postanowił zrobić porządek z tą podejrzaną anonimowością. Na szczycie budowli zawisła rzeźba z wąsatą twarzą wodza, nazwisko "Piłsudski" uświetniło tablicę.

Grób Dziadka zarasta trawą. Kilka razy w roku jeździmy tam z nożem. Jest długi i ostry jak bagnet. Czasami wycieramy kurz, który w końcu i tak przykryje to wszystko.

Sypią się odłamki metalu, serie słów,
kości rzucane nonszalancko na stoliki historii.  W tym śnie

Sen każe mi rozgarnąć żar i wyjąć z popiołu usmażone na ogniu litery. Kawałek po kawałku oderwać zwęgloną skórkę. Sypią się odłamki metalu, serie słów
Tej nocy śmiertelne są nie tylko paznokcie i włosy

KOSTKA

 Nikt tu nie czeka na Starszego Walusiów. Bo kto by tam czekał na bratobójcę. I kto by dał radę wytrwać w czekaniu, kiedy nawet dom łamie się i kruszy, a haczyki i zasuwki, które miały chronić przed obcym i złym, zwisają bezsilnie, zardzewiałe i pogięte.

Walusiowa była mistrzynią czekania. Dożyła pięknego wieku. I samo życie Walusiowej też mogłoby być piękne, w jej zielonym raju, pośród lasów i łąk, gdzie pola były urodzajne, zwierzęta dorodne, obejście zadbane, a Starszy Syn niepijący, troskliwy i pracowity jak mało który.

Modląc się - trochę do Boga, a trochę do Syna, żeby już wrócił z tego Śląska. Może trochę domyślała się, a trochę przeczuwała, że ten, który nie odszedł, nigdy nie powróci.

Jak jednak mógł wrócić ten, który nigdy nie odszedł.

Walusiowa dożyła pięknego wieku, a kiedy umarła - w śródleśnej kolonii nie było już drugiej zamieszkałej chałupy i nikogo, kto mógłby ją wyprowadzić pod kapliczkę na rozstaje. Podobno za trumną szedł tylko ksiądz i syn - Starszy Walusiów, więc nie było też nikogo, kto mógłby się dziwić i pomstować, że wyrodny Młodszy nawet na pogrzeb nie przyjechał ze Śląska, skąd przysłał tylko jeden krótki list, w którym zawiadamiał, że nigdy nie powróci.

Szybka jest wybita i strzępy firanki falują łagodnie na wietrze, jakby je unosił od środka czyjś oddech albo dłoń. Wiem, że mogłabym bezkarnie ominąć kapliczkę, obejść studnię i zajrzeć przez okno do chałupy - Walusiowa umarła, Młodszy Walusiów nigdy nie powróci, a Starszy gnije w kryminale.

I chociaż jest jedynym żyjącym mieszkańcem tego miejsca - to jego obecność wyczuwam i boję się, jakbym miała spotkać ducha. Wyobrażam sobie jak siedzi skurczony, w żałobnym stroju, w pustej izbie, która nagle zrobiła się obszerna i zbędna - skubie chleb wprost z bochenka i je ruchami dziecka, które się pociesza. I nagle widzę go odmienionego, w chwili spowiedzi: siedzi prosto, naprzeciwko posterunkowego, z rozchylonymi udami i pomiętą czapką w dłoni.  Mówi cicho i powoli o tym jak zabił brata i utopił w gnojówce przy wielkim kamieniu, a smak prawdy jest świeży i słodki jak owoc, który nabrzmiewał i dojrzewał przez lata, i czekał tylko na starą Walusiową, żeby wymienić się z nią miejscem na ziemi.

Nikt tu nie czeka na Starszego Walusiów, bo komu by się chciało wytrwać w czekaniu, skoro nawet dom łamie się i kruszy, a haczyki i zapadki, które miały chronić i zachować - teraz są pordzewiałe i pogięte. Kto mógłby go przyjąć z całą prawdą spowiedzi, skoro nawet ten, który tkwi nad głową jak latarnia, jak wywiadowczy satelita  i nie pozwala się ukryć - i tak nigdy nie odkrywa wszystkiego.

 

 

SUCHA GAŁĄŹ

Wiem, że tak musi być. Wiem też, że to wszystko minie - brzuch przestanie boleć, kiedy tylko uda mi się wygrzebać spod pierzyny, zsunąć nogi na podłogę, wybiec do ogródka i wysikać się w bzach. Trzeba tylko wytrzymać minutę, może pięć, może nawet pół godziny, aż milicja skończy swoją pracę  i czarna Wołga zniknie z podwórza. Dorośli nareszcie wrócą do domu, napalą w kuchni, czajnik z wodą nasuną na fajerkę, przy herbacie i chlebie ze smalcem raz jeszcze opowiedzą sobie tę okropną Śmierć.

 Rysio nie żyje. Wybiegł z domu, kiedy wszyscy zajęci byli przy młockarni, pogonił konie i wkręcił się w kierat. Ciotka Teresa próbowała ratować syna i maszyna zmiażdżyła jej prawą rękę. Karetka już jest, zaraz zabierze ciotkę do szpitala. Nikt nie przypuszcza, że to jeszcze nie koniec, że na nic się zdadzą szpitale i chirurdzy, operacje, gipsy i przeszczepy. Odłamek śmierci uczepił się jej rany i już nie odpuści: Ręka nigdy się nie zrośnie, skurczy się tylko i ściemnieje, bezsilna i bezużyteczna, uciążliwa niczym sucha gałąź.

Znam Śmierć z okrutnych opowieści. Czuję się oszukana: przecież miała gdzieś zniknąć, przepaść razem z wojną, czarną ospą i krwawą dyzenterią.Teraz już wiem, że ona wciąż tu jest, że krąży blisko. Wyobrażam sobie, jak sunie nad podłogą, omiata stół, kredens, powoli płynie między krzesłami. Potrafię sobie wyobrazić, że spuszczam nogi z łóżka, a ona podąża za mną krok w krok, może nawet otwiera drzwi, po rodzicielsku chwyta mnie pod pachami i przenosi przez próg.

Jakieś ciało podobne do trochę do Rysia, a trochę do dużej, zwichrowanej lalki, leży w wysprzątanej izbie, w białej trumience, ubrane w ciemny garnitur. Kłębek waty wypełnia oczodół. Ciotka Teresa jęczy cicho. Chce umrzeć, jednak Śmierć już poszła sobie, zatrzaskując jej drzwi przed nosem. Kobiety się modlą, śpiewają, słońce zagląda przez czystą szybę w oknie. Nie ma się czego bać. A jednak zamykam oczy.

 

 

 

Kiedy ciotki kręcą nosami i zaczynają psioczyć na przeklęte męskie opilstwo - trzymam stronę mężczyzn. Wiem także, że jeszcze kieliszeczek, jeszcze jeden toast, a zgromadzeni przypomną sobie o mnie.

- Gdzie się podziewasz? Podejdź do nas, powiedz wierszyk, albo zaśpiewaj piosenkę - mówi ulubiony wujek.

Wdrapuję się na krzesło. W ciszy, która zapada przy stole słyszę, że z moim głosem nie wszystko jest w porządku - kuzynki ze strony mamy śpiewają i recytują jakoś inaczej - soczyściej, perliściej. Niemniej wujkowie z zapałem biją brawo, a uznanie dla moich talentów wydaje mi się szczere. Ciotki są mniej wylewne. Za mało podlane - jak żartują mężczyźni. Lubię ich powściągliwość.

Już jestem wolna, mogę wyjść na zewnątrz, w noc. Bryła szkoły jeszcze pachnie świeżym wapnem i cementem. Po ledwie zaznaczonych ścieżkach beztrosko spaceruje robactwo, a za toaletę służy niski budynek z wahadłowymi drzwiami i szeregiem dziur w cementowej posadzce.

 Cienie na ścianach na przemian maleją i rosną, niespokojne, niecierpliwe, znajome i obce zarazem, niczym tłumek czekający przed spółdzielnią na chleb.

W przyjaznym, opiekuńczym świetle lampy naftowej, stryjowie ochoczo gromadzili się za stołem. Zazwyczaj dużo jedli, pili, śpiewali sprośne piosenki, opowiadali świńskie żarty i zasypywali ciotki uszczypliwościami, które te miały odbierać jako komplementy. Prosili dzieci o piosenki i wierszyki, po czym z zapałem bili brawo, a ich uznanie dla naszych talentów wydawało nam się szczere. Ciotki były mniej wylewne, zapewne dlatego, że niewiele piły. Jednak cukier z ciast i tortów robił swoje i - w miarę postępu kolacji - coraz częściej i one wybuchały gromkim śmiechem. Późnym wieczorem, kiedy żołądki były już przepełnione, a naczynia w połowie puste, w sercach biesiadników lęgła się odwaga, a w głowach głupie pomysły. Zaczynało się pukanie do drzwi sąsiadów i sąsiadek (młodych nauczycieli i nauczycielek), wyciąganie ich łóżek, polewanie wodą, częstowanie "karniakami", bieganie w piżamach po ciemnych, szkolnych korytarzach, krzyki, komiczne występy i ogólna wesołość. Nie zawsze wszystko kończyło się dobrze. Pewnego razu latający pantofelek trafił szpilką w dwójkę Mamy. Następnego dnia szkolny korytarz został starannie oczyszczony z krwi, odnaleziony ząb trafił do szkatułki z guzikami, a w niedalekiej przyszłości w ustach Mamy pojawił się mostek, który się tam przyjął, zadomowił i pozostał z nią do końca.

Nikt nie zwracał uwagi na dzieci, trudno się temu dziwić, skoro nie sięgały pasa, zajmowały się zjeżdżaniem po schodach na tyłku, albo bawiły w jakiejś ciemnej klasie w trupa i Sherlocka Holmesa. Kiedy przychodziło ostateczne zmęczenie, ciotki zabierały się za sprzątanie, dzieci padały do swoich łóżek, a wujkowie zasiadali do okrągłego stołu, na którym pojawiały się karty do gry, wyciągane na tę okoliczność z jakiegoś tajnego, niezgłębionego zakamarka.Kiedyś, po kilku latach, przewracając szmaty w szafie w poszukiwaniu czystych majtek, znalazłam ten zakamarek i odkryłam z niemałą emocją, że w ukrywanej przed dziecięcym wzrokiem talii, zamiast zwykłych dam, znajdowały się gołe baby. Jedna z tych bab ustawiona była w pozie, która już na zawsze splątała mi się z dorosłością, kobiecym seksapilem, wyuzdaniem i nad wyraz intymną sromotą. Cokolwiek to słowo znaczy. Przez pewien czas trenowałam tę sromotę w podrapanym lusterku, służącym Ojcu do golenia,

Zamiłowanie do brydża okazało się niezwykle zaraźliwe i rozpleniło się w naszej rodzinie do tego stopnia, że przy okazji różnych spotkań, trzy pokolenia grywały równolegle na trzech stołach i jednym tapczanie. Pewnego dnia wszystko się skończyło. Zmarł Ojciec i od tamtej pory - o ile wiem - nikt z nas nie rozegrał ani jednej partii.

 

 

TAKIE KWIATKI

 Ruiny huty należą do mnie. Kiedy tylko chcę, mogę tu przyjść z blaszaną łyżką, z dziecięcym szpadelkiem, albo z wyciągniętą z pola motyką i grzebać do woli w zwałach piasku przemieszanych z odpryskami szła. Jerek i Stasiek kiedyś złamali tu gerlacha, dostali w dupę i od tej pory grzebią patykami. 

Zazdrościmy naszym matkom, która przychodziły tutaj jeszcze "za niemca". W ich opowieściach nadal się zapalają iskierki niebieskich kwiatków, zatopionych w cieniutkich ściankach szklanek, kieliszków, salaterek. My - dzieci gomułkowskiej odwilży - z rozdrapanych kopców ziemi wyciągamy nędzne pozostałości dawnych skarbów: strącone uszka filiżanek, obite denka, pęknięte nóżki, bezkształtne bryły surowego szkła.

Pewnego dnia Jerek wypowiada życzenie i wykopuje ze zwałowiska nie uszkodzoną buteleczkę. Myje ją w strudze, poleruje, pieczołowicie wyciera. Kiedyś ją zgubi, a ja ją znajdę w zielsku na rowie, w miejscu, gdzie grywamy ze Staśkiem w pikuty. Teraz odchodzi, a ja powoli tracę wiarę i - o dziwo - właśnie wtedy znajduję swój skarb: pięć niebieskich płatków i dwa zielone listki, zatopione w cienkim szkle. Mienią się w palcach, kiedy je oglądam w przykurzonym świetle, od którego bolą oczy. 

Nie wiem, czy ktoś poza mną coś zauważa, bo wieś pulsuje swoim rytmem, nikt nie patrzy w moją stronę, o nic nie pyta, nie zatrzymuje się na poboczu. Nie szkodzi. Siadam nad strugą, ślinię szklany kwiatek i przyklejam do dłoni. Będę go ślinić i wgniatać w rękę, aż mi wrośnie w skórę, wniknie w ciało, podsiąknie krwią, stanie się częścią mnie. Czekam. 

Niewiele widać przez ten kurz, tylko struga połyskuje jak woda w korycie. Jest błoto, czarna kura, która fruwa nad płotem, nasza Łajka, pęto zgubione przez krowę. I tylko niebieskiego kwiatka nie ma na mojej dłoni. Przeczesuję trawę, podnoszę z dna kamyk po kamyku, ale mój skarb nie daje się odnaleźć. 

I tak się zgubił kawałek dziewczynki.

 

Ruiny huty należą do nas. Każde z nas, jeżeli tylko chce, może przyjść z blaszaną łyżką, dziecięcym szpadelkiem, albo motyką wyciągniętą z pola motyką i grzebać do woli w zwałach piasku przemieszanych z odpryskami szła. Zazdrościmy naszym matkom, które przychodziły tutaj jeszcze "za niemca". W ich opowieściach wciąż się zapalają iskierki niebieskich kwiatków, zatopionych w cieniutkich ściankach szklanek, kieliszków, salaterek. My - dzieci gomułkowskiej odwilży - z rozdrapanych kopców ziemi wyciągamy nędzne pozostałości dawnych skarbów: strącone uszka, pęknięte nóżki, obite denka, bezkształtne bryły surowego szkła. Kruszą się w palcach, kiedy je oglądamy w przykurzonym świetle dni.

Ruiny huty należały do nas. Każdy, kto tylko chciał, mógł przyjść z blaszaną łyżką, albo dziecięcym szpadelkiem i grzebać do woli w zwałach piasku przemieszanych z odpryskami szła. Zazdrościliśmy naszym matkom, które przychodziły tutaj jeszcze "za niemca". W ich wykopaliskach zapalały się podobno iskierki niebieskich kwiatków, zatopionych w ściankach cieniutkich szklanek, kieliszków, salaterek.

W opowieściach naszych matek, które przychodziły tu jeszcze "za niemca",  zapalały się czasami niebieskie iskierki kwiatków, zatopionych w cieniutkich szklankach, kieliszkach, salaterkach. My - dzieci gomułkowskiej odwilży - z rozdrapanych kopców ziemi wyciągaliśmy nędzne resztki dawnych skarbów: strącone uszka, pęknięte nóżki, obite denka, bezkształtne bryły surowego szkła.  W pamięci mojej mamy wyrył się cień tamtego obcego mężczyzny, który pojawił się w ruinach niespodziewanie, jak duch.

odpryski

-Podobno umiesz czytać? - zapytał.

Mama wzięła do rąk kartkę papieru. "Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus i wy, moi ukochani rodzice, mój ojcze i matko i mała Halinko. Trzymają nas w okopach, dają jedzenie, ale zabraniają wychodzić i rozmawiać. Niemców jeszcze nie było. Czekamy na rozkazy."

 

Ruiny huty należały do nas. Każdy,
kto tylko chciał, mógł przyjść
z blaszaną łyżką, albo dziecięcym szpadelkiem
i grzebać w piasku, przemieszanym z odpryskami
szkła. My - dzieci powojennej odwilży - z rozdrapanych resztek wyciągaliśmy namiastki dawnych skarbów: strącone uszka, pęknięte nóżki, obite denka, bezkształtne bryły surowego szkła. Z opowieści naszych matek, które przychodziły tu jeszcze "za niemca",  sypały się jeszcze iskierki zachwytu nad delikatną urodą niebieskich kwiatków, zatopionych w cieniutkich szklankach, kieliszkach, salaterkach. W pamięci mojej mamy wyrył się cień tamtego obcego mężczyzny, który pojawił się w ruinach niespodziewanie, jak duch.

-Podobno umiesz czytać? - zapytał.

Mama wzięła do rąk kartkę papieru. "Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus i wy, moi ukochani rodzice, mój ojcze i matko i mała Halinko. Trzymają nas w okopach, zabraniają chodzić i rozmawiać. Niemców jeszcze nie widziałem. Czekamy na rozkazy."

 

-Przynieś mi osiem jajek - mówiła mama i wkładała mi do rąk dwie torby po cukrze, albo po mące tortowej. Zadanie było proste: włożyć do każdej torby po cztery jajka i wrócić do domu szybko i szczęśliwie. 

W tamtych siermiężnych czasach jajek nie przynosiło się z lodówki, z Biedry, z Żabki, ani innych temu podobnych miejsc. Po jajka chodziło się do kur. A kury w tamtych czasach były olbrzymie, tłuste i majestatyczne; mogłyby bronić swoich jaj, dziobać i drapać - ale nie chciały. Pozwalały się wyciągać z gniazd, nosić pod pachą, tulić w ramionach, głaskać, całować. Kwoktały do ucha cichutko i słodko jak kot. Sprawy z kogutami miały się inaczej. Na widok koguta rzucało się kurę i uciekało gdzie pieprz rośnie: w krzak bzu, za kamień, za studnię, do parnika.

Niekiedy misja kończyła się sukcesem. Niestety, istniało też kilka alternatywnych wersji mojego powrotu. Wersja pierwsza radosna: przybycie z godzinnym opóźnieniem, w błotnych skarpetkach na stopach, z kwiatkami we włosach i kolorowymi szkiełkami w kieszeniach. Wersja druga bolesna:  jajecznica w torbach, strupy na kolanach, wycie w trzewiach, zielone gluty pod nosem.

Oba produkty spożywcze zużywały nam się w ilościach hurtowych. Zwłaszcza cukier. Po wojennej sacharynie cukier to było coś,  Cukier przez duże "ce", nie taki szkodliwy badziew jak teraz, co to wywołuje cukrzycę, nadwagę i implanty zębowe. Tamten cukier krzepił, wzmacniał kości, dawał siłę i zdrowie. Cukier dla człowieka był jak owies dla konia. W naszej spółdzielni występował w nieprzebranych ilościach, pod postacią szarych, płóciennych worków, w których pani Stasia, czyli nasza sklepowa, zanurzała - na życzenie klienta - blaszaną szufelkę. Każdy dzieciak we wsi chciałby mieć taką szufelkę i worek białych kryształków do zabawy. Lubiłam chodzić do spółdzielni po ten cukier. Przysiadałam sobie w rogu, na skrzynce po oranżadzie, nastawiałam antenki i wyłapywałam fale. Stawałam się niewidzialna. Pomieszczenie było małe, ciemne, zadymione, obstawione z dwóch stron sklepowymi ladami. Pod trzecią ścianą, na drewnianej ławce, przesiadywało miejscowe chłopstwo. Na ladach stała waga i lampka do prześwietlania jajek. Wagę każdy lekceważył - wiadomo było, że jest źle wytarowana i często się myli, oczywiście w jedną stronę. Natomiast lampka budziła respekt - prześwietlała nie tylko jajka ale i ludzkie sumienia. Bo ludzie, gdyby tak ich nie pilnować, od razu by spróbowali wysłać w świat jakiegoś zbuka. A jakby tak, taka dla przykładu, paniusia warszawianka chciała w piątek usmażyć mężowi jajko sadzone go kartofli. I co w Warszawie robić z takim śmierdzącym obiadem? Ani świniaka, żeby go tym skarmić. Ani kawałka pola, żeby sobie chyłkiem polecieć i raz-dwa nakopać świeżych kartofli.

Dobre jajko było piękne: przejrzyste i jasne. Zbuk był mglisty i czarny, jakby się w nim lęgło samo zło. Baby jak to baby - bożyły się, że przecież jajka mają dobre, prosto spod kury, rano zbierane. Chłopi preferowali temat własnych jajek, zalet kogutów i macania kur. Ryczeli przy tym jak zarzynane wieprze, kasłali i pluli przez zęby, dopóki się taka baba nie speszyła, nie wymieniła świeżych jajek na torebkę cukru, stosik zapałek albo kostkę margaryny, a czasem i na paczkę sportów dla tego swojego durnego chłopa. Zaczynała się spieszyć, żeby zalęgnięte na czarno zbuki jak najszybciej z powrotem podłożyć pod kwokę. Czasami wylęgały się z nich żółte kurczaki, czasami czerwone albo czarne. A kto by ten drobiazg w całości policzył.

I tak sobie siedziałam w tej ciasnej, zadymionej spółdzielni, a skrzynka po oranżadzie wbijała mi się w tyłek.

za świeże inkasowały sumę przewidzianą przez plan, natomiast zalęgnięte zbuki zabierały do domu i z powrotem podkładały pod kwokę. Czasami wylęgały się z nich kurczaki, czasami nie - a kto by ten drobiazg w całości policzył.

Dla przesiadujących tam chłopów i bab

W tamtych czasach cukier krzepił, wzmacniał kości, dawał siłę i zdrowie.

Łatwo było powiedzieć: osiem jajek.

 

Przeczucie nieodwracalności. Moja pierwsza śmierć.

Daj krowie wody, przynieś wody, nalej wody do koryta

 

C

 

Studnie były różne. Lubiłam płytkie, takie jak ta na księżowskim polu. Wystarczyła kulka z gwoździem, blaszane wiadro

Wystarczyło nachylić się nad cembrowiną, wsunąć w cembrowinę kulkę z przytroczonym i już można było całymi wiadrami czerpać wodę. Ze studnią ciotki Jóźki sprawa miała się zgoła inaczej. Zdarzały się jednak studnie głębokie, z wieloma betonowymi kręgami, przebijającymi skorupę podwórza.

 

 

 

 

 

Wiadro z wodą. Coś wam to mówi, młodociane robaczki, dopiero co wylęgnięte z jaj? Nie obślizgły kubełek, rdzewiejący pod rynną w upał i suszę, omszona manifestacja nadziei na deszcz. Wiadro wypełnione po brzegi zimną wodą, taką co to zdrowia doda - jeżeli wierzyć płóciennej makatce, haftowanej niebieskim kordonkiem, pranej od święta lub wielkiego dzwonu. Błękitny przekaz płynący ze ściany, kłócił się z przepowiednią płynącą z ust dorosłych.
- Nie baw się wodą, bo się zsikasz w łóżko - ostrzegała babcia. Lekceważyłam to czarne, babcine krakanie. W majtki sikały głupie oseski. Pięcioletnie, duże i najmądrzejsze w świecie panny wodne bez trudu trafiały do nocnika. Lecz póty pęcherz siuśki nosi, póki się dziecku nie przyśni sikanie. Może kojarzycie taki sen: wędruje człowiek wąską ścieżką, aż tu znienacka, na poboczu, wyrasta nadzwyczaj dyskretny krzaczek łopianu. Obudziłam się na mokrym sienniku, cała mokra. Obok snem kamiennym spała siostra Lidzia. Plan był prosty: wymienić się z Lidzią miejscem w łóżku i majtkami.

Zrozumie mnie tylko ktoś, kto kiedykolwiek próbował przenieść zwłoki.

 

W każdym domu, tuż za progiem, Woda musiała być zawsze świeża i czysta. Nasza - niestety - nie zawsze taka była.

Zarzucano mnie masą sprzecznych poleceń.Namocz mnie - wołały fasolki

Woda musi być czysta - pouczała babcia.

Nie wolno się bawić w wiadrze z wodą - przykazywała mama.

Sprawdź czy umiem pływać - kusił pet z popielniczki.

- Coś pływa na dnie - mówiła Mama - a skąd to się tam wzięło - dopytywała się Babcia, a wszyscy nieodmiennie spoglądali to wgłąb, to w moją stronę, jak gdyby nagle zobaczyli ropuchę albo królewnę.
Zazwyczaj były to drobiazgi: pet po sporcie, który odbył ukradkową podróż z popielniczki zwanej skorupą, tylko po to, aby przez chwilę pobujać się na fali; garstka fasolek w czarne kropki, które topiły się chętnie, jedna po drugiej, kołysały się przy tym i zmieniały kształty. Czerwona cegła spadała na dno wiadra z rozbryzgiem i brzękiem, jak kamień. Gdyby tylko pozwolono jej się moczyć przez dzień lub dwa, świat stałby się bogatszy o zbiornik ceglanej farby, w której dało by się ufarbować brzydkie białe rajstopki, tamtą brzydką niedzielną sukienkę, która od dawna cisnęła pod pachami, albo nawet makatkę z nieładnym niebieskim haftem, głoszącą perfidne kłamstwo, że zimna woda zdrowia doda. Brrrr...
Do czerpania zimnej wody służyła drewniana tyczka z gwoździem, zwana kulką. Dorośli operowali kulką po mistrzowsku. Dzieci nie miały prawa zbliżać się do studni. A jednak pamiętam tamten słoneczny dzień i tamto migotanie, kiedy próbowałam dostrzec pod powierzchnią wody zatopione wiadro. Świat otworzył przede mną pierwszą stronę elementarza i objawił pierwsze prawo grawitacji, a może
-Ciało zanurzone w studni spada na dno - oświadczył. I szepnął do ucha: - nie zwracam swoich ofiar.
Porządnie mnie wystraszył, ale po krótkim zamieszaniu wybaczył mi i nawet wszystko naprawił. Do kąta za drzwiami powróciło wiadro z wodą, nawet jakby piękniejsze, lśniące i czyste; wrzucałam tam swoje groszki i kamyki, i nabierałam wprawy w czytaniu na wodzie. Tymczasem świat też się uczył ludzkich rytuałów i z upływem czasu nabierał doświadczenia. A kiedy Kryśka Ziomkowa wpadła do studni - już nie pozwolił jej wrócić.

Jadźka Ziomkówna została sama z ojcem. Jakieś to takie blade było, wymoknięte. Kobiety jej nie zazdrościły - a która by tam chciała siedzieć z takim piskorzem. Bo Ziomek był obślizgły, gapił się na babskie tyłki, kto tam wie, co mu chodziło po głowie. Przyglądały jej się czasem i kiwały głowami.

To też ludzi dziwiło - ojciec sam z córką, pod jednym dachem. Chłopi przesiadywali na schodkach pod spółdzielnią i czasem zaczepiali tę Jadźkę, jak wracała sama z teczką ze szkoły.  i - niby to żartem - pytali, czy jej ciepło z ojcem pod pierzyną.

 

 Wyciągało się takie wiadro na dwór, zaczepiało pałąkiem o o gwóźdź wbity w tyczkę, zwaną kulką, a następnie zanurzyć w czeluść

 

Nazywam się Kostka. Właściwie mam na imię Konstancja, ale to prawdziwe, ciągnące się w nieskończoność, w jakieś czarne odmęty imię ma się nijak do niepozornej, ale hardej nosicielki, jaką się czułam kiedyś i nadal czuję. Zapamiętałam je zaplątane w swoisty performance: kłęby ziemniaczanego zapachu, buchające z otwartych drzwi sieni, w których stanęła rozpalona do czerwoności babcia oraz następujące po chwili pospieszne szuranie miotły na podwórzu. Babcia rozgarniała na boki resztki wczorajszej paszy dla kur: wilgotne plewy, zdębiałe, poszarzałe i cuchnące kwasem gotowane obierki, okraszone skromnie jęczmienną śrutą.

- Konstancja! - wołała - Konstancja, chodź tutaj, pomożesz mi nakarmić kurki!

Tego dnia nie w głowie mi było karmienie drobiu świeżym ziarnem, ani tym bardziej karmienie oczu babci swoim wizerunkiem ładnej i grzecznej dziewczynki, doskonale wpasowanej w przypisane mi miejsce i czas. Musiało być lato. Pasemka jasnych włosków łaskotały mnie w szyję i policzki. Lekki wiatr szarpał i podwijał moją spraną kretonową sukienkę. Miałam swoje ciało i to mi się podobało. Zapragnęłam być naga, wyzwolić się z ucisku wszelkiego ubrania, zdjąć buty, sukienkę, majtki, a potem przejść się dostojnie wzdłuż ogrodzenia, przeparadować bezwstydnie na oczach wszystkich śledzących i oceniających oczu. A oczy były wszędzie: oglądały mnie z góry, z boku, widziały moje plecy, bacznie śledziły dłonie, stopy, miejsca intymne, prześwietlały myśli.

- Bóg wszytko widzi! - ostrzegała Babcia, ale ja się tym nie przejmowałam. Jego oko tkwiło wysoko, pod samym sufitem, uwięzione za szybką świętego obrazka, powieszonego nad łóżkiem w zimnym pokoju, w którym nikt chyba nigdy nie mieszkał.

 

TO NIE DO CZYTANIA, TU JESZCZE BEDE PISAĆ (MOŻE)

Właściwie to usiadłam tutaj, żeby napisać o kołchoźniku - to było takie radio na kablu, które nie wymagało podłączenia do gniazdka. Takie gomułkowskie perpetuum mobile: nie tylko istniało, ale też grało i dość skutecznie prało mózg. Może kiedyś.

 Była bez wątpienia osobą niezwykle empatyczną, do dziś za taką ją uważam.

Coś niepokojącego stało się z czasem, zauważalnie drgnął i zrzucił z siebie czapkę niewidkę.

Nie, nigdy nie marzyłam, że latam. Chciałam pływać. Ropucha z bajki pływała na wielkim, szerokim liściu. Świat pachniał trzciną i tatarakiem, na dłoniach siadały fioletowe ważki, a niewinne komary spijały rosę z liści. Mogłabym stać się taką ropuchą, gdybym znalazła odpowiedni liść. Ale nie miałam liścia: łopiany wplątywały się we włosy, a do denderewa nie wolno było się zbliżać nawet na krok. Nie wąchać, nie dotykać. W kącie podwórza stała balia, aluminiowa, z dziurą zatkaną drewnianym kołkiem. Czy zdajesz sobie sprawę, czytelniku, jak ciężka była taka balia? Jak trudno ją było przeciągnąć przez łąkę, przez kocie łby szosy i dwa rowy? Wysoki brzeg sadzawki obrastały nieprzystępne chabazie, zaś niski wypełniało błoto, idealne do produkcji dziecięcych skarpetek.

Wonny świat ropuchy zatonął z chlupotem.

Tego dnia nieświadomie zostałam ekologiem. Prawdziwego liścia nie da się zastąpić. 

Balia stała na swoim zwyczajnym miejscu pod płotem. Nie po raz pierwszy zrozumiałam, że istnieją na tym świecie rzeczy, które się filozofom nie śniły.

 

O Ciotce Cichej mówiono szeptem. A o chłopcu z UPA, który na koniec, po tym wszystkim co się stało, próbował poderżnąć jej gardło, ale tylko uszkodził krtań – nie mówił nikt. Sama mi o nim powiedziała, tak zwyczajnie, szeptem. To było wtedy, kiedy przyniosłam dziesięć jajek wykradzionych z kurnika, a ona pokazała jak się robi lody.

Niewiele pamiętam z tamtej opowieści – była w niej zima, noc, śmierć i strach. O wiele lepiej pamiętam letni dzień, upał, górę lodu pod słomą w stodole, rytmiczne potrząsanie bańką i najcudowniejszy ze wszystkich smak lodowej kulki.

Ciotka Cicha zmarła pierwsza, ale Ślepy Wujo nie ociągał się za długo. Kuzyn, który odziedziczył dom już pierwszej nocy zaprószył ogień i spłonął w ich małżeńskim łóżku.

Patrzę na ruiny i pamiętam gdzie jest była sień, kuchnia, drzwi. Chciałabym tam wejść, jak kiedyś, bez pukania. Ale tyle śniegu napadało i taki mróz.

 

I dopiszę jeszcze, że „Obwód głowy" Włodzimierza Nowaka nie dostał dzisiaj Nike.

I dupa Jasiu.

Niestety, pociągi do Warszawy były tak przepełnione, że bezradni konduktorzy udostępniali podróżnym wagony pocztowe, pozbawione wygodnych schodków i przez to trudno dostępne. Stryjowie podsadzali Ciotki, szczypiąc je przy okazji po tyłkach, potem sami się podciągali - byli w końcu młodzi, szczupli i silni. Trenowali przecież od dziecka z użyciem wideł, pługów, cepów i temu podobnych przyrządów gimnastycznych. Kłopotów przysparzał pewien przyszywany wujek, który miewał poważne problemy z nogami. Były krótkie i kaczkowate, ale główną przeszkodę stanowiła ich miękkość i marna koordynacja. Były to dolegliwości nabyte, albowiem, chociaż ów wujek odwiedzał nas najrzadziej, za to żegnał się z nami ze szczególnym żalem i nigdy nie umiał się z nami rozstać bez "rozchodniaka". Podsadzał go Ojciec, podsadzał konduktor i jeszcze jakiś kolejarz, któremu w wysiłku spadła czapka, przyszywana ciotka załamywała ręce, a efekt był podobny jak z tą rzepką, która rosła jędrna i krzepka. Do czasu, rzecz jasna, do czasu. C.d.n. (może)

Podnosiło to ludzi na duchu i na ciele

Nikt nie miał na to chęci, a siły były również mocno nadwątlone.

 Jego odporność na skutki uboczne leku malała z każdą przyjętą dawką.

Amerykanie zrzucali stonkę. 

 

O TYM CO NA POCZĄTKU

 Szyszka już wie: na początku zawsze jest ciało. Wszystko się zaczęło, kiedy znalazła zawiniątko. Miało swojski kształt i rozmiar paczki papierosów, ale, o dziwo, zostało ukryte. Ktoś je zawinął w Trybunę Ludu i wsunął w głąb szafy, za stos ręczników i halek. Budziło niepokój - w domu Szyszki wszystko zawsze leżało na wierzchu. Paczki Klubowych przewracały się po stołach, w każdej chwili można było wyciągnąć papierosa, potrzymać w zębach, albo nawet zapalić, wyrzucić peta do szufli z węglem i nikt by niczego nie zauważył. Zawiniątko skrywało karty do gry. Zawiedziona Szyszka odwróciła talię i zobaczyła damę pik. Królowa była naga. Szyszka przyjrzała się jej uważnie i po raz pierwszy zmierzyła się ze sobą. Coś się zadziało z jej sercem i oddechem. Jej włosy okazały się za proste, zęby za żółte, a piersi? Piersi to była istna katastrofa. I te fałszywe tony, gdy próbowała zaśpiewać z Santorką. Od tego dnia wiele się zmieniło. Szyszka już nie robiła babek z piasku i gęsich jajek. Nie powiedziała wierszyka na apelu, bo gula w gardle zatrzymała wszelkie słowa. Nie poprosiła koleżanki o pożyczenie temperówki, bo ta na pewno by jej pożałowała. Do jej tornistra zakradł się bałagan, a w piórniku zawsze brakowało kredek. Mijały lata, aż kiedyś ciało Szyszki wypiękniało, czegoś się nauczyło, nabrało sił.Wiele się wtedy zmieniło. Nadal wiele się zmienia. Dziś Szyszka nie ma żadnych wątpliwości: na początku zawsze jest ciało.

KONIUNKCJA

 Gwiazda? Planeta? Dwie planety,
jasne olbrzymy, tuż obok siebie.
Spójrz: ty i ja, w odrębnym niebie.
Zjedliśmy dziś po dwa kotlety.

STRÓŻ

Dla kogoś postronnego rozmowa z Leśką nie jest prosta. Leśka ma Stróża. Nie jest nim anioł. Stróż Leśki nie mieszka w niebie, nie jest jednym z tych lekkoduchów, posługujących się wysokiej klasy sprzętem szpiegowskim. Nie posługuje się czipami, nie ma superczułej lornetki, nie jest zaopatrzony w żadną aparaturę, której pozwoliłaby śledzić jej poczynania z odpowiedniej, gwarantującej dyskrecję, odległości. A wielka szkoda.Gdyby Leśka miała wybór, chciałaby zachować choćby pozory autonomii. Stróż idealny kierowałby się, rzecz jasna, jedynie najlepszymi intencjami, mając na względzie dobro swojej podopiecznej. Niestety: Stróż Leśki jest zawsze blisko i praktycznie nigdy jej nie opuszcza. Znalazł sobie stałe miejsce na ramionach. Nie jest lekkoduchem, o nie. Leśka czuje jego masę, jego pole grawitacyjne. Kiedy prostuje plecy - nogi Stróża oplatują jej szyję, naciskając na krtań. A gdy otwiera usta - Anioł rozpaczliwie chwyta ją za głowę, zatykając usta, niekiedy nawet nos. Nie dziwmy się zatem, że Leśka bezustannie gnie się do ziemi i milczy.